Quy hoạch “Đô thị sân bay”: 5 bài học để thành công

Quy hoạch “Đô thị sân bay”: 5 bài học để thành công

Đối với các thành phố có xu hướng phát triển để đạt được “bình thường mới”, vai trò của các sân bay trong đô thị là vô cùng quan trọng. Các chuyên gia của enCity đã rút ra 5 điểm cần lưu ý cho việc phát triển đô thị sân bay trong khu vực nội thành, được rút ra từ kinh nghiệm phát triển các dự án đô thị sân bay tại châu Á cũng như tham khảo từ các nghiên cứu trên toàn thế giới.
Add Your Heading Text Here

Trong những nỗ lực phục hồi thời kỳ hậu Covid-19, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh việc tái phát triển các khu vực đô thị nằm gần sân bay. Đối với các thành phố có xu hướng phát triển để đạt được “bình thường mới”, vai trò của các sân bay trong đô thị là vô cùng quan trọng. Các chuyên gia của enCity đã rút ra 5 điểm cần lưu ý cho việc phát triển đô thị sân bay trong khu vực nội thành. Đây là những bài học được rút ra từ kinh nghiệm phát triển các dự án đô thị sân bay tại châu Á cũng như tham khảo từ các nghiên cứu trên toàn thế giới.

“Đô thị sân bay” là gì?

Trong những năm gần đây, khái niệm về “đô thị sân bay” đã bắt đầu xuất hiện trong lĩnh vực nghiên cứu đô thị. Đô thị sân bay (Tiếng Anh: aerotropolis hoặc aeropolis) là một khu vực đô thị “có cơ sở hạ tầng, cơ cấu sử dụng đất và nền kinh tế tập trung vào sân bay nằm trong đô thị đó” (Kasarda, 2018). Tại đây, các khu dân cư phát triển xen kẽ để hỗ trợ các cụm kinh tế và mạng lưới giao thông được xây dựng một cách chặt chẽ, đẩy mạnh việc vận chuyển người và hàng hóa. Các đô thị sân bay có lợi thế cạnh tranh rất lớn trong thời đại kết nối toàn cầu. Một số ví dụ điển hình bao gồm Khu đô thị quốc tế Songdo của Hàn Quốc và Khu đô thị Zuidas tại Amsterdam của Hà Lan.

Songdo là “thành phố thông minh” mới của Hàn Quốc tiếp giáp với Sân bay Incheon

Mặc dù có rất nhiều thành phố có sân bay trên khắp thế giới nhưng việc nghiên cứu và phát triển cơ cấu sử dụng đất xung quanh sân bay ở các trung tâm đô thị (urban centres) lại ít được chú trọng, bao gồm cả Sân bay Thành phố Luân Đôn (Vương quốc Anh) và Sân bay Tân Sơn Nhất (Việt Nam). Thông thường, các sân bay được đặt cách xa khu vực trung tâm đô thị do có những trở ngại khi phát triển và vận hành sân bay như hạn chế về độ cao, ô nhiễm tiếng ồn và tắc nghẽn giao thông. Chính vì vậy, các thành phố có sân bay thường được xây dựng trên đất cây xanh ở vùng ngoại ô, tạo ra các cụm tăng trưởng mới tách biệt với lõi đô thị. Tuy nhiên, trong trường hợp những đô thị có sân bay, hệ thống giao thông “sạch” (hay còn được gọi là tabula rasa) thường không có sẵn và việc mở rộng đất đai khi tái phát triển thường ảnh hưởng đến cấu trúc và nhiều đối tượng liên quan của đô thị.

2 loại dự án phát triển đô thị sân bay (Nguồn: enCity)

Có 2 lý do chính khiến cho các khu vực có sân bay luôn trong trạng thái sẵn sang cho việc tái phát triển. Đầu tiên là quá trình Tái thiết không gian (District Regeneration). Các sân bay có thể được mở rộng hoặc cải tạo để đáp ứng nhu cầu đi lại và vận chuyển và các khu vực xung quanh cũng được tái phát triển để phục vụ hoạt động của sân bay. Điều này tạo cơ hội phát triển cho các khu vực gần sân bay, hình thành nên các đô thị sôi động, thu hút cư dân đến sinh sống và làm việc. Động lực thứ hai là Phát triển quỹ đất nâu (Brownfield Development). Đây là quá trình tái phát triển trên nền đất của một sân bay cũ và có thể lan ra các khu vực lân cận. Khi các sân bay ngừng hoạt động hoặc được di dời, những dự án mới sẽ được phát triển trên nền đất sẵn có, mang lại cơ hội mới cho việc xây dựng lại toàn bộ khu vực rộng lớn.

Trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay và đặc biệt trong bối cảnh đại dịch bùng phát, các thành phố đang hướng tới một “bình thường mới”, vai trò của các sân bay đô thị sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Một số quan điểm cho rằng chúng ta không cần nhiều sân bay trong các đô thị vì đã có các sân bay lớn ở vùng ngoại ô. Tuy nhiên, một số ý kiến khác lại cho rằng các sân bay ở trung tâm thành phố có thể đảm nhận một vai trò chuyên biệt hơn, thu hút khách du lịch và thúc đẩy đầu tư mới trong khu vực.

Do đó, các dự án tái phát triển sân bay đô thị, dù là Tái thiết không gian hay Phát triển quỹ đất nâu đều mang đến cho các thành phố những cơ hội mới để tăng trưởng và phục hồi. Thông qua các ví dụ điển hình trên khắp thế giới, các chuyên gia của enCity đã xem xét cách các dự án này được lên kế hoạch và rút ra 5 bài học cho việc phát triển đô thị sân bay trong tương lai. Trong mục Tái thiết không gian, các nghiên cứu được chọn là Sân bay Đồng bằng sông Cửu Long (Việt Nam), Dự án Quy hoạch tổng thể (Đông Nam Á) và Sân bay Thành phố London (Vương quốc Anh). Đối với phần Phát triển quỹ đất nâu, các nghiên cứu được phân tích bao gồm Căn cứ Không quân Paya Lebar (Singapore) và Sân bay cũ Trung tâm Thành phố Edmonton (Canada).

5 điểm cần lưu ý cho việc phát triển đô thị sân bay trong khu vực nội thành

  1. Xây dựng hài hòa với sự phát triển chung của thành phố

Để có được dự án tái phát triển đô thị sân bay thành công, chúng ta phải chú trọng đến lợi ích của doanh nghiệp và người dân sinh sống trong thành phố, giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực. Trong dự án Thành phố Sân bay Vùng ở Việt Nam, enCity tận dụng tối đa cơ sở hạ tầng hiện có của sân bay và khu vực để tạo ra động lực thúc đẩy tăng trưởng mới. Với mục tiêu là trở thành địa điểm trung chuyển chủ chốt trong ngành xuất nhập khẩu ở Đông Nam Á, bản quy hoạch tổng thể tập trung vào các lợi thế về cơ sở hạ tầng và môi trường tự nhiên xung quanh khu vực. Ví dụ như các chuyên gia của enCity đã tận dụng lợi thế về hệ thống giao thông đường sông và đường cao tốc, lợi thế dễ dàng tiếp cận trung tâm thành phố nhằm đẩy mạnh chuỗi cung ứng hậu cần cho ngành nông nghiệp và các sản phẩm làm vườn. Ngoài ra, các chuyên gia chú trọng đến vấn đề ngập lụt thường xuyên tái diễn ở địa phương, đảm bảo môi trường sống an toàn cho người dân và đồng thời định hướng phát triển cho khu vực giống như một cửa ngõ du lịch và đầu tư.

Bằng cách tích hợp những lợi ích chung, việc phát triển sân bay nội đô gắn liền và hỗ trợ cho sự phát triển của thành phố, tạo ra một đô thị sân bay hiệu quả và bền vững. Để đảm bảo thành công, các dự án đô thị sân bay trong tương lai cần được xây dựng và phát triển phù hợp với bối cảnh kinh tế và môi trường hiện có của thành phố. Khi có chung các mục tiêu trong việc phát triển sân bay, khu vực tái phát triển và khu vực đô thị, các đô thị sân bay có thể đạt được mức tăng trưởng đáng mơ ước và trở nên đáng sống.

Để đảm bảo thành công, các dự án đô thị sân bay tương lai cần được xây dựng và phát triển phù hợp với bối cảnh kinh tế và môi trường hiện có của thành phố. Ví dụ: Thiết kế tổng mặt bằng cho Căn cứ Không quân Paya Lebar (Singapore) đang trong quá trình phát triển cùng cơ quan Tái phát triển đô thị Singapore (URA)

  1. Tích hợp các ngành nghề đa dạng và phù hợp

Lợi thế lớn nhất của các đô thị sân bay là có vị trí thuận lợi kết nối giữa sân bay và trung tâm đô thị. Đặc biệt đối với những địa phương lấy ngành du lịch là ngành phát triển kinh tế mũi nhọn, chiến lược Tái thiết không gian mang lại những cơ hội cho các loại hình hoạt động tương thích khác nhau, tận dụng lợi thế của vị trí gần sân bay. Những hoạt động này có thể bao gồm các dịch vụ kinh doanh, sản xuất công nghiệp nhẹ và hậu cần, cũng như các ngành dựa vào lợi thế vị trí giữa sân bay và thành phố.

enCity đang áp dụng chiến lược này cho dự án Đô thị Sân bay Khu vực và Khu Công nghiệp tại Đông Nam Á, nhằm mục đích xây dựng một trung tâm kinh tế sôi động và tổ hợp vui chơi giải trí liền kề với sân bay. Với tổng diện tích 26 km vuông, dự án này đặt mục tiêu thu hút tới 99 nghìn cư dân và tạo ra một trung tâm phát triển kinh tế mới. Các chuyên gia của enCity sử dụng 3 chiến lược chính: (1) Tích hợp các trung tâm sản xuất hậu cần, tận dụng lợi thế gần sân bay và hệ thống đường bộ; (2) đa dạng hóa việc sử dụng đất để tạo ra một đô thị công nghiệp sôi động, thúc đẩy các hoạt động kinh doanh; và (3) định vị trục hành lang xanh và công viên giải trí, xây dựng một môi trường sống vui vẻ và năng động.

Việc phát triển và xây dựng một khu kinh tế công nghiệp mới sẽ nâng cao tầm quan trọng của đô thị và các vùng phụ cận. Việc tích hợp các hoạt động đa dạng cho phép các đô thị sân bay có cơ hội phát triển tổng hợp, kết hợp nhiều ngành nghề tận dụng được lợi thế có sân bay trong nội đô.

Hình ảnh diễn họa Đô thị Sân bay Khu vực và Khu Công nghiệp (Nguồn: enCity)

  1. Cân bằng giữa hạ tầng kỹ thuật và kiến tạo nơi chốn

Khi một đô thị phát triển chỉ dựa trên lợi ích của một sân bay, việc cân bằng giữa nhu cầu cải thiện cơ sở hạ tầng sân bay và việc đảm bảo lợi ích, môi trường sống chất lượng cho người dân là điều không hề dễ dàng. Điều này được chứng minh qua ví dụ của Sân bay Thành phố London (Anh). Mặc dù phương án mở rộng đến năm 2030 của sân bay đã được phê duyệt nhưng do có nhiều ý kiến phản đối liên quan đến ô nhiễm tiếng ồn và tắc nghẽn giao thông, chính quyền địa phương đã tham gia trực tiếp vào quá trình thiết kế. Việc này nhằm đảm bảo các không gian công cộng xung quanh khu vực Royal Docks hấp dẫn được cả cư dân địa phương và đầu tư từ phía doanh nghiệp. Thông qua hệ thống công viên và cây xanh, phương án thiết kế mới ưu tiên trải nghiệm của người đi bộ và kết nối khu vực xung quanh sân bay và bờ sông đến các điểm trung chuyển chính.

Rõ ràng là để phát triển thành công một đô thị sân bay, lợi ích kinh tế từ việc mở rộng hoặc cải tạo sân bay phải được cân bằng với mục tiêu phát triển chung của thành phố. Kiến tạo nơi chốn (Place-making) là một công cụ hiệu quả để xây dựng bản sắc cho đô thị sân bay và tạo ra một trải nghiệm đô thị thú vị và đáng sống.

Phương án thiết kế khu vực công cộng Royal Docks (Nguồn: 5th Studio)

  1. Nắm bắt cơ hội phát triển đổi mới sáng tạo quy mô lớn

Trong quá trình tái phát triển khu vực có sân bay, việc mở rộng diện tích sử dụng đất là cần thiết để lập kế hoạch dài hạn và thực hiện các chiến lược đổi mới, giảm tải cho vùng lõi đô thị – nơi thường xuyên gặp tình trạng khan hiếm đất. Quá trình này thường xảy ra khi các sân bay ngừng hoạt động hoặc được di dời, khi đó chúng ta có thể áp dụng phương án Phát triển quỹ đất nâu.

Trước đây, Căn cứ không quân Paya Lebar của Singapore là một sân bay quân sự và có kế hoạch di dời vào năm 2030. Khu vực đất xung quanh sân bay hiện được quy hoạch phục vụ cho các ngành công nghiệp nặng và nhẹ. Nằm trong đội ngũ thiết kế lại tổng mặt bằng chung cho dự án, các chuyên gia enCity nhận định đây là nơi có tiềm năng để trở thành một đô thị mới đáng sống và bền vững với lợi thế phát triển bản sắc di sản hàng không riêng biệt của khu vực. Không chỉ dự định thu hút 160 nghìn cư dân và tạo ra một trung tâm kinh tế và việc làm, nhóm chuyên gia thiết kế còn hướng tới việc phát triển các loại hình công nghiệp tích hợp mới, tích hợp ngành kỹ thuật công nghiệp tiên tiến với các ngành truyền thống. Song hành với những chính sách về công nghệ xanh của chính phủ, dự án tái phát triển Căn cứ Không quân Paya Lebar có vị trí thích hợp cho các thử nghiệm chiến lược bền vững sáng tạo ví dụ như sử dụng hệ thống làm mát hay rừng tích hợp và quản lý nước.

Những cơ hội phát triển và thử nghiệm với quy mô lớn nêu trên là rất hiếm, đặc biệt là ở các khu vực trung tâm của đô thị, nơi có nhu cầu cao về đất đai. Bên cạnh việc chú trọng phục hồi các sân bay thời kỳ hậu đại dịch, chúng ta cần phải có những kế hoạch dài hạn cho các đô thị sân bay vì ngay cả việc di dời sân bay cũng có thể tạo ra những cơ hội mới giúp đô thị tăng trưởng.

Các loại hình công nghiệp mới cho căn cứ quân sự Paya Lebar (Nguồn: URA)

  1. Tạo ra bản sắc mang tính di sản

Cuối cùng, việc đánh dấu bản sắc địa phương đóng vai trò quan trọng để xây dựng thành công một đô thị sân bay. Bản sắc này chính là sự “hiện diện” của sân bay trong đô thị đó. Kể cả khi sân bay vẫn đang hoạt động hoặc đã dừng hoạt động, cơ sở hạ tầng và những ký ức về sân bay vẫn thể hiện rõ trên hình thái của đô thị. Đặc biệt đối với những trường hợp về Phát triển quỹ đất nâu, di sản hàng không của khu vực này không bị lãng quên mà còn được tích hợp vào quá trình tái phát triển.

Một ví dụ điển hình là dự án tái phát triển khu vực Blatchford, Edmonton (Canada) – địa điểm cũ của Sân bay Trung tâm Thành phố Edmonton. Các tòa nhà sân bay cũ và cách bố trí sân bay đã được giữ lại nhằm tôn vinh bản sắc di sản cho khu vực. Tại đây, tháp điều khiển hình lục giác mang tính biểu tượng được giữ lại ở vị trí ban đầu và được bao quanh bởi công viên và cây xanh. Ngoài ra, mạng lưới đường phố đô thị của khu vực lân cận được xây dựng phù hợp với các đường băng cũ, kết nối chợ Blatchford với ga tàu điện mới. Bằng cách giữ lại những cấu trúc và đặc điểm quan trọng này và đồng thời tích hợp các công năng một cách hợp lý, các công trình mới của dự án được gắn kết với sân bay ngay cả khi nó không còn hoạt động, mang lại cảm giác thân thuộc và có giá trị di sản cao.

Hình ảnh minh họa khu vực Blatchford với tòa tháp điều khiển được giữ lại ở vị trí ban đầu  (Nguồn: City of Edmonton)

Bài học cho đô thị sân bay trong tương lai

Các sân bay và đô thị chứa sân bay thường được xây dựng cách xa đô thị trung tâm để tạo ra một khu vực tăng trưởng mới của khu vực, tránh gây gián đoạn cho các hoạt động của thành phố trung tâm. Tuy nhiên, nhiều dự án đô thị sân bay nội đô đã chứng minh được tiềm năng lớn và nhiều cơ hội phát triển mới, có vai trò như một chất xúc tác cho sự hồi sinh của đô thị. Các ví dụ nêu trên đã cho chúng ta thấy những xung đột có thể sinh ra giữa các đô thị sân bay với thành phố trung tâm, đồng thời đưa ra các giải pháp để khắc phục. Các dự án đô thị sân bay nội đô trong tương lai nên học hỏi từ 5 ví dụ này, cân nhắc đến các bên liên quan và những lợi ích khác nhau của thành phố, đồng thời tận dụng các đặc điểm độc đáo của khu vực để kiến tạo nơi chốn và đổi mới sáng tạo. Những đô thị sân bay sẽ có cơ hội lớn để tăng trưởng mạnh mẽ, phù hợp với bối cảnh đô thị và từ đó tối đa hóa tiềm năng thành công của các đô thị này.

Kimberly Lum, Chuyên gia chính sách và quy hoạch, enCity Singapore

Người dịch: Hương Ly

Add Your Heading Text Here

Để đảm bảo thành công, các dự án đô thị sân bay trong tương lai cần được xây dựng và phát triển phù hợp với bối cảnh kinh tế và môi trường hiện có của thành phố. Khi có chung các mục tiêu trong việc phát triển sân bay, khu vực tái phát triển và khu vực đô thị, các đô thị sân bay có thể đạt được mức tăng trưởng đáng mơ ước và trở nên đáng sống.

Thông tin tác giả

Yes

Bạn muốn biết thêm về dự án này?
Editor
Editor
editor@neosol.vn
Đọc thêm

Khu công nghiệp - đô thị tích hợp và bền vững.

Một khu dân cư tái phát triển kiên cường, toàn diện, lấy cảm hứng từ lối sống cộng đồng “kampung”

Dang cánh đón bình minh - Trung tâm hành chính tỉnh Khánh Hòa sẽ là một công trình hành chính hiện đại, một

Rời xa quá khứ công nghiệp, tiến đến tương lai cộng đồng

Bước tiến mới cho công nghiệp công nghệ cao