Những quan sát về cảnh quan, văn hóa và đời sống bản địa đang được chuyển hóa như thế nào thành ngôn ngữ kiến trúc cho Khách sạn Đỉnh Đồi tại EcoSapa
Marco Buinhas, Giám đốc Thiết kế
Sapa là nơi của những tương phản đặc biệt.
Một thị trấn sôi động, rực sáng, nằm giữa sự hiện diện tĩnh lặng và có phần bí ẩn của núi, rừng và mây.
Dưới những ánh đèn, cảnh quan đôi khi dần lùi khỏi tầm mắt. Chỉ đến khi thời tiết thay đổi, khi mây tràn qua sườn núi hay một khoảng trời bất chợt mở ra, ta mới lại nhận ra những gì vẫn luôn ở đó — những dãy núi, bầu trời, rừng cây và thung lũng.
Trong những chuyến đi xa khỏi trung tâm, tôi gặp một người phụ nữ lớn tuổi ngồi dưới một gốc cây đơn độc, lặng lẽ giữa cảnh quan.
Bà đã trở lại nơi ấy trong nhiều năm, vào cùng một ngày mỗi tuần.
Những nếp nhăn trên gương mặt bà giống như một tấm bản đồ của thời gian, được tạo nên bởi mùa màng, hành trình và ký ức. Đôi bàn tay chai sạm dường như hòa vào thân cây bên cạnh — cùng một vẻ phong hóa, gân guốc như rễ và thân gỗ lâu năm.
Rồi giữa những sắc màu trầm ấy hiện lên một màu chàm rất sâu.
Màu của núi khi chiều xuống. Màu của bầu trời. Màu hiện diện trên trang phục truyền thống của những cộng đồng nơi đây.
Một sắc màu, cũng như văn hóa, không dễ dàng phai đi.
Và khi sương xuống, những ranh giới cũng trở nên mờ hơn — giữa con người và cây cối, giữa văn hóa và tự nhiên, giữa ký ức và nơi chốn.
Thoạt nhìn, những điều ấy dường như không liên quan nhiều đến công việc thiết kế một khách sạn.
Nhưng với chúng tôi, kiến trúc bắt đầu chính từ đó.
Trước khi thiết kế, cần học cách nhìn
Tôi luôn tin rằng trước khi thiết kế trở thành một công cụ để tạo ra thay đổi, nó phải là một công cụ để nhận biết.
Người thiết kế cần hiểu điều gì đã có mặt trước khi quyết định điều gì sẽ xuất hiện tiếp theo. Không chỉ là địa hình, khí hậu hay những gì có thể đo đếm, mà còn là những mối quan hệ ít hữu hình hơn: giữa con người và thiên nhiên, giữa tập quán và không gian, giữa ký ức và sự thay đổi.
Ở Sapa, câu hỏi vì thế không phải là làm thế nào để tạo nên một công trình “mang phong cách miền núi”.
Cũng không phải làm thế nào để lấy một vài hình thức truyền thống và đặt chúng lên một khách sạn đương đại.
Câu hỏi quan trọng hơn là:
Sapa có thể thực sự làm thay đổi kiến trúc mà chúng ta thiết kế như thế nào?
Đó cũng là một trong những câu hỏi đang dẫn dắt enCity trong quá trình thiết kế Khách sạn Đỉnh Đồi tại EcoSapa.
Ý tưởng đang được phát triển mang tên Đồi Bản Sắc — nơi các lớp không gian không chỉ phục vụ những chức năng khác nhau, mà cùng tạo nên một hành trình khám phá văn hóa và cảnh quan Tây Bắc.
Để ngọn núi định hình công trình
Một trong những quyết định kiến trúc đầu tiên của dự án không đến từ hình thức, mà đến từ chính mặt đất.
Trên một đoạn địa hình dài khoảng 140 mét, cao độ thay đổi tới 24 mét. Thay vì san phẳng sườn núi để đặt lên đó một khối công trình lớn, khách sạn được tổ chức thành nhiều lớp, nằm tại những cao độ khác nhau.
Khối phía trên được đặt tại khu vực tương đối bằng phẳng, nơi phù hợp với những chức năng chính. Các khối phía dưới lần lượt đi theo thế đất và được bố trí để không che khuất tầm nhìn của những phòng nghỉ phía trên. Các bungalow tiếp tục men theo địa hình ở cao độ thấp hơn.
Từ đó, hình thức kiến trúc dần xuất hiện.
Khách sạn không hiện diện như một vật thể lớn đặt trên đỉnh đồi. Công trình bước theo sườn núi.
Mái, sân hiên, khu vườn và các lớp mặt đứng đan xen theo cao độ, để khi nhìn từ xa, kiến trúc được cảm nhận như những lớp nằm trong cảnh quan thay vì một bức tường chắn trước cảnh quan.
Ở đây, mặt cắt trở nên quan trọng không kém mặt bằng.
Đây cũng là nơi nền tảng về quy hoạch và thiết kế đô thị của ENCITY đi trực tiếp vào kiến trúc. Chúng tôi không xem một tòa nhà như một vật thể độc lập được đặt vào một master plan đã hoàn tất. Địa hình, tuyến tiếp cận, tầm nhìn, cảnh quan và trải nghiệm vốn định hình quy hoạch tiếp tục được đưa xuống từng quyết định ở quy mô công trình.
Văn hóa không phải là lớp trang trí
Người phụ nữ dưới gốc cây, sắc chàm trên trang phục, những ngôi nhà trên sườn núi hay những hoa văn được ghi lại trong sổ ký họa không phải là một danh mục hình ảnh để kiến trúc sao chép.
Chúng là những gợi ý để đặt ra những câu hỏi tốt hơn.
Trong thiết kế, chúng tôi quan tâm đến quá trình chuyển ngữ văn hóa địa phương sang một ngôn ngữ kiến trúc đương đại hơn là tái tạo nguyên bản hình thức truyền thống.
Với Khách sạn Đỉnh Đồi, đội ngũ thiết kế đã nghiên cứu mái ngói, tường đất, đá tự nhiên và những phương thức xây dựng quen thuộc của vùng cao. Tuy nhiên, những yếu tố ấy không được đưa vào công trình như những “biểu tượng bản địa”.
Các phương án hiện tại đang nghiên cứu mái đương đại với màu sắc và bề mặt gợi nhắc vật liệu truyền thống; đá tự nhiên tại những không gian tiếp xúc gần với người sử dụng; cùng các giải pháp tường đất nện cải tiến hoặc bề mặt có kết cấu gợi lại tính chất của kiến trúc địa phương.
Điều quan trọng nằm ở sự khác biệt giữa sao chép và chuyển hóa.
Một mái nhà truyền thống khi được phóng lớn lên một khách sạn chưa chắc tạo ra một công trình thuộc về Sapa.
Nhưng việc hiểu mái ấy tạo bóng đổ ra sao, ứng xử với mưa và khí hậu như thế nào, có tỷ lệ thế nào với con người và nối công trình với sườn núi ra sao — đó mới là những bài học có thể thực sự bước vào kiến trúc.
Mục tiêu không phải để du khách nhìn vào và nhận ra một hình thức quen thuộc.
Mà để họ cảm thấy rằng công trình này khó có thể được thiết kế theo cùng một cách ở một nơi nào khác.
Một khách sạn được trải nghiệm như một cảnh quan
Khách sạn Đỉnh Đồi không chỉ được hình dung như tập hợp của những phòng nghỉ.
Các không gian lưu trú được kết nối với quảng trường, sân sự kiện, nhà hàng, sky bar, wellness, hồ bơi, trải nghiệm trà, vườn chủ đề và các bungalow.
Sự khác biệt về cao độ biến những chức năng này thành một chuỗi trải nghiệm trên sườn núi.
Từ nơi đến, du khách có thể đi qua sảnh, sân trong và khu vườn; di chuyển xuống những không gian gắn với đồi chè hoặc đi lên các phòng nghỉ và sân hiên mở về phía thung lũng.
Cảnh quan không chỉ nằm ở phía ngoài công trình.
Nó đi vào những khoảng trống giữa các khối nhà, xuất hiện trong sân trong, trên mái và sân hiên, rồi trở thành một phần của chính hành trình qua khách sạn.
Vì vậy, mục tiêu không đơn thuần là tạo ra thật nhiều phòng có “view đẹp”.
Mà là để toàn bộ trải nghiệm kiến trúc trở thành một cách khám phá Sapa.
Khi khung cảnh biến mất
Sapa có một điều kiện rất đặc biệt đối với kiến trúc.
Đôi khi, không còn khung cảnh nào để nhìn.
Sương có thể làm cả thung lũng và những dãy núi biến mất chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn.
Và lúc đó, trải nghiệm dịch chuyển từ xa về gần: một khu vườn trong sân, bề mặt đá, sự ấm áp của gỗ, bóng tối dưới một mái hiên, tiếng mưa, hay cảm giác của không khí lạnh khi bước từ bên trong ra bên ngoài.
Nếu một khách sạn chỉ được thiết kế xoay quanh tầm nhìn toàn cảnh, nó mới chỉ phản hồi một trạng thái của Sapa.
Kiến trúc cần có chiều sâu ngay cả khi cảnh quan phía xa không còn hiện hữu.
Vì vậy, núi không nên chỉ là một hướng nhìn để kiến trúc hướng tới.
Núi, sương, khí hậu và cảnh quan cần trở thành một phần của cách công trình được trải nghiệm.
Kiến trúc bắt đầu từ ý tưởng, nhưng phải đi đến thực tế
Một số quyết định quan trọng nhất của dự án hiện nay có thể sẽ không bao giờ xuất hiện rõ ràng trong một bức phối cảnh.
Đội ngũ đang nghiên cứu các phương án tiếp cận khác nhau: xe dừng ở đâu, khách đi từ điểm đến vào sảnh như thế nào, dòng khách nghỉ dưỡng và khách hội nghị được tổ chức ra sao, giao thông hậu cần được tách thế nào, và mỗi phương án sẽ tác động tới khối lượng đào đất, tường chắn, kết cấu cũng như vận hành sau này.
Có phương án tạo ra một khoảnh khắc đến đầy kịch tính nhưng đòi hỏi đào sâu vào địa hình và giải pháp kết cấu phức tạp hơn. Một phương án khác hạn chế can thiệp vào sườn núi, tạo trải nghiệm tiếp cận cởi mở hơn và thuận lợi hơn trong vận hành.
Đây cũng chính là kiến trúc.
Một hình ảnh đẹp có thể truyền tải ý tưởng.
Nhưng một công trình thực sự phải đồng thời giải quyết địa hình, kết cấu, vận hành, chi phí, di chuyển và trải nghiệm của con người.
Từ quy hoạch một nơi chốn đến thiết kế cách con người trải nghiệm
EcoSapa cho thấy một bước phát triển tự nhiên trong cách ENCITY thực hành thiết kế.
Nền tảng quy hoạch giúp chúng tôi nhìn một nơi chốn như một hệ thống: địa hình, cảnh quan, giao thông, môi trường và phát triển luôn liên hệ với nhau.
Kiến trúc đưa cách nhìn đó đến gần hơn với con người.
Quy hoạch đặt câu hỏi công trình nên đứng ở đâu trên ngọn núi.
Kiến trúc quyết định một người sẽ đến đó như thế nào.
Quy hoạch xác lập những tuyến nhìn cần được gìn giữ.
Kiến trúc quyết định cách một ô cửa, sân hiên hay khu vườn mở những tuyến nhìn ấy ra trước mắt người sử dụng.
Quy hoạch tạo nên cấu trúc của một nơi.
Kiến trúc biến cấu trúc ấy thành trải nghiệm.
Quy mô bản vẽ thay đổi, nhưng cách chúng tôi hiểu về nơi chốn thì không.
Và có lẽ đó cũng là điều đưa chúng tôi trở lại với hình ảnh người phụ nữ ngồi dưới gốc cây.
Khi sương xuống, ranh giới giữa bà và cái cây, giữa văn hóa và thiên nhiên, giữa ký ức và nơi chốn dường như trở nên mờ đi.
Kiến trúc ở Sapa cũng có thể hướng tới một mối quan hệ như vậy.
Không phải để biến mất.
Không phải để mô phỏng quá khứ.
Mà để đủ gắn bó với địa hình, khí hậu, văn hóa và trải nghiệm của nơi này, đến mức ranh giới giữa công trình và cảnh quan trở nên nhẹ hơn.
Bởi tham vọng của Khách sạn Đỉnh Đồi không chỉ là tạo ra một dấu ấn kiến trúc mới tại EcoSapa.
Mà là tạo nên một nơi từ đó, người ta có thể cảm nhận Sapa sâu hơn.
Và có lẽ, khi cảnh quan trở nên tĩnh lặng, đó cũng là lúc kiến trúc nên biết cách lắng nghe.
EN