Ông Nguyễn Đỗ Dũng, đồng sáng lập enCity Urban Solutions và enfarm Agritech, mới đây đã tham gia podcast “Questions With” của Quest Ventures để chia sẻ hành trình khởi nghiệp của mình. Trong cuộc trò chuyện (đã được biên tập để dễ theo dõi), ông kể lại cách những ước mơ từ thuở nhỏ đã thôi thúc ông góp phần thay đổi bộ mặt đô thị ở Đông Nam Á – và giờ đây là cả trong lĩnh vực nông nghiệp.
Ông có thể chia sẻ về hành trình của mình?
Ông Nguyễn Đỗ Dũng: Khi còn nhỏ, hai thần tượng lớn nhất của tôi là Thomas Edison và Benjamin Franklin. Tôi ngưỡng mộ họ vì họ là những nhà phát minh không chỉ mang lại thay đổi cho người dân nước Mỹ, mà còn tạo ra ảnh hưởng tích cực trên toàn thế giới. Họ cống hiến cả cuộc đời cho việc sáng tạo những giải pháp hữu ích, và đó chính là điều tôi mơ ước từ khi còn bé.
Khi học tại Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, tôi bắt đầu có niềm yêu thích đặc biệt với các môn liên ngành. Tôi mong tìm một ngành học có thể kết nối giữa khoa học tự nhiên, nghệ thuật và khoa học xã hội – và quy hoạch đô thị là một lựa chọn lý tưởng. Nhiều người thường nhầm tưởng quy hoạch là thiết kế nhà cửa như công việc của kiến trúc sư, nhưng thực chất, trong bối cảnh toàn cầu, đây là một lĩnh vực rất đa ngành.
Tôi theo học tại một trường đại học khai phóng (liberal arts college) ở Canada, nơi tôi có cơ hội tiếp cận không chỉ với kinh tế học và quy hoạch giao thông, mà còn cả phim ảnh, thơ ca về đô thị. Sau đó, tại Georgia Tech (Hoa Kỳ), tôi học cách mô hình hóa môi trường, sử dụng ảnh vệ tinh và công nghệ viễn thám để phân tích đô thị và tìm kiếm giải pháp cho những thách thức lớn của các thành phố.
Là người được đào tạo cả về khoa học, nghệ thuật và xã hội, tôi cảm thấy con đường này rất phù hợp với mình. Tôi yêu thích nghiên cứu, viết lách và làm việc với công nghệ. Một trong những đam mê lớn của tôi – cũng là lý do tôi nhận học bổng Fulbright – là mối quan tâm đến biến đổi khí hậu và tình trạng ngập lụt ở TP.HCM. Vì vậy, tôi đã theo đuổi hai hướng: học chuyên sâu về thủy văn và mô hình hóa bằng máy tính, đồng thời chủ động kết nối với tiến sĩ Hồ Long Phi – hiện là đối tác của tôi tại enfarm. Ông là chuyên gia hàng đầu về thủy văn, mô hình hóa môi trường và khoa học đất.
Ông Nguyễn Đỗ Dũng đang nghiên cứu dòng chảy của nước bằng mô hình đất sét trong một workshop tại Đại học Quốc gia Singapore
Ông từng tham gia nhiều dự án quy hoạch lớn tại TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương… Ông đánh giá thế nào về thực trạng quy hoạch đô thị hiện nay tại Việt Nam?
Có hai khía cạnh cần nhìn nhận: thực trạng các đô thị, và cách chúng ta đang làm quy hoạch.
Về đô thị, Việt Nam có một điểm rất tích cực là đầu tư công được phân bổ khá đồng đều giữa các ngành, giữa thành thị và nông thôn. Nhờ đó, khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị ở Việt Nam nhỏ hơn so với các nước khác trong khu vực như Indonesia hay Philippines – nơi đô thị hiện đại nhưng vùng nông thôn lại rất tụt hậu. Ở Việt Nam, chiến lược phát triển mang tính bao trùm hơn.
Tuy nhiên, mặt trái của việc phân bổ đồng đều là nguồn lực đầu tư cho các thành phố lớn lại trở nên hạn hẹp. Ví dụ, ta hay thường nghe đến việc TP.HCM chỉ giữ lại khoảng 20% ngân sách từ thuế, phần còn lại phân bổ cho các địa phương khác. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu đầu tư hạ tầng, kẹt xe, ngập nước, và thiếu không gian xanh. Theo các nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, khoảng cách năng suất giữa các thành phố lớn và nhỏ tại Việt Nam đang dần thu hẹp. Điều đó có nghĩa, doanh nghiệp không còn nhiều động lực để đặt trụ sở ở đô thị lớn, vì chi phí cao làm lu mờ lợi thế về năng suất.
Tuy vậy, người Việt rất linh hoạt, nhanh nhạy và bền bỉ. Nhờ đó, dù đầu tư hạn chế, thành phố vẫn vận hành khá hiệu quả. Tôi từng có bài viết trên VnExpress về việc TP.HCM có thời gian đi lại ngắn nhất trong số các đô thị lớn ở Đông Nam Á – thậm chí ngắn hơn cả Singapore, dù Singapore có hệ thống giao thông công cộng rất hiện đại. Vì sao? Vì xe máy và nhà phố. Xe máy giúp người dân đi lại nhanh, chiếm ít diện tích đường, còn nhà phố thì giúp rút ngắn khoảng cách giữa nơi ở và nơi làm việc. Mô hình đó rất đáng để học hỏi.
Về mặt quy hoạch, chúng ta đang bị ảnh hưởng bởi hai mô hình: Pháp và Liên Xô. Từ Pháp, chúng ta thừa hưởng tư duy quy hoạch thiên về hình thức – tạo ra thành phố đẹp với đại lộ, nhà hát, quảng trường… giống như Paris, Hà Nội, hay TP.HCM. Trong khi đó, ở các nước Anglo-Saxon, quy hoạch nhấn mạnh yếu tố hiệu quả, tính cạnh tranh kinh tế, sự an toàn và chất lượng sống. Tư duy quy hoạch tại Việt Nam, do ảnh hưởng từ Pháp nên còn khiếm khuyết.
Ảnh hưởng thứ hai đến từ thời bao cấp theo mô hình Liên Xô – khi nhà nước làm tất cả, kinh tế thị trường chưa tồn tại. Dù ngày nay tình hình đã khác, nhưng tư duy quy hoạch vẫn còn cứng nhắc, như thể chính quyền là người “viết sẵn công thức thành công” cho cả xã hội. Nhưng trên thực tế, ai mới là người làm nên thành phố? Chính là hàng triệu người dân đang sinh sống và làm việc trong đó. Quy hoạch cần đóng vai trò định hướng, tạo khung linh hoạt để doanh nghiệp, người dân và nhà phát triển sáng tạo và chủ động. Người làm quy hoạch nên như nhạc trưởng, điều phối, không kiểm soát. Hiện tại, hệ thống của chúng ta vẫn còn quá rập khuôn, và đôi khi xa rời thực tiễn.
Ông vừa được Ủy ban Người Việt Nam ở nước ngoài Tp Hồ Chí Minh tôn vinh là một trong 50 Việt kiều tiêu biểu đã đóng góp cho sự phát triển của thành phố trong 50 năm vừa qua. Giải thưởng này có ý nghĩa thế nào với ông?
Đối với tôi, đây là một sự ghi nhận rất đặc biệt. Công việc quy hoạch vốn diễn ra thầm lặng, ít ai biết bạn đã làm gì. Như giáo sư tôi từng nói: “Không ai bị đổ lỗi khi thành phố kẹt xe vì quy hoạch sai, và cũng không ai được khen khi thành phố sạch, xanh, đáng sống hơn nhờ quy hoạch đúng”.
Vì vậy, tôi rất biết ơn chính quyền TP.HCM và cộng đồng người Việt ở nước ngoài đã vinh danh tôi trong danh sách 50 kiều bào tiêu biểu đóng góp cho thành phố suốt 50 năm qua. Phần lớn danh sách là các nhà khoa học, giáo sư – lĩnh vực quy hoạch chỉ có một, hai người. Điều đó khiến tôi cảm thấy vô cùng tự hào. TP.HCM không phải nơi tôi sinh ra, nhưng lại là lớp học lớn nhất đời tôi. Tôi ngày càng yêu thành phố này hơn. Tôi hy vọng mình đã là một học trò tốt (cười), và sẽ tiếp tục cống hiến thông qua những gì mình học được tại đây.
Điều gì đã thúc đẩy ông mở rộng chuyên môn từ quy hoạch đô thị sang phát triển enfarm Agritech?
enfarm không phải là một ý tưởng xuất hiện bất chợt. Từ lâu tôi đã quan tâm sâu sắc đến vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu. Nền tảng về mô hình hóa môi trường, cùng việc cộng tác với tiến sĩ Hồ Long Phi, một chuyên gia hàng đầu về khoa học đất và mô hình, chính là tiền đề cho enfarm.
Khi làm cố vấn quy hoạch cho nhiều tỉnh, tôi có cơ hội làm việc với hợp tác xã và trò chuyện trực tiếp với nông dân. Tôi nhận ra làm nông ở Việt Nam là nghề nhiều rủi ro, đầy bất trắc. Nông dân thực chất là một “doanh nhân” – họ thuê đất, mua giống, gieo trồng và mang sản phẩm ra thị trường. Nhưng họ gánh hết rủi ro mà không có vốn, công nghệ hay kiến thức như doanh nghiệp để giảm thiểu tổn thất. Ở Đồng bằng sông Cửu Long hay Đồng bằng sông Hồng, nhiều người đã bỏ ruộng để đi làm công nhân – vì nhà máy cho thu nhập ổn định hơn, ít rủi ro hơn.
Khoảng năm 2022, chúng tôi đã xây dựng được một đội ngũ kỹ sư công nghệ tại TP.HCM để phát triển các giải pháp thành phố thông minh. Nhưng tôi nhận ra, chính đội ngũ này có thể tạo ra công cụ giúp nông dân ứng phó tốt hơn với biến đổi khí hậu và thị trường. Tiến sỹ Phi là nhà khoa học tuyệt vời – chúng tôi dành hơn một năm rưỡi để nghiên cứu. Năm ngoái, chúng tôi ra mắt thiết bị cảm biến đất thông minh, tích hợp AI. Giờ đây, người nông dân có thể dùng điện thoại để biết tình trạng đất, nhu cầu cây trồng, giá cả thị trường và thời tiết. Thuật toán của chúng tôi sẽ đưa ra khuyến nghị cụ thể. Chúng tôi đang xây dựng một “trợ lý ảo” cho mỗi người nông dân – giúp họ đưa ra quyết định tốt hơn trong thế giới đầy bất định.
Nhìn lại chặng đường đã qua, đâu là tầm nhìn cuộc đời ông theo đuổi?
Tôi luôn tin rằng khi người lớn từ bỏ ước mơ tuổi thơ, không phải vì ước mơ ấy viển vông, mà vì cuộc sống làm họ mất niềm tin. Còn tôi, ước mơ ấy vẫn nguyên vẹn: trở thành người sáng tạo ra điều gì đó có ích cho cộng đồng. Đó cũng là lý do tôi ngưỡng mộ Benjamin Franklin và Thomas Edison từ khi còn là học sinh tiểu học. Họ không phát minh để nổi tiếng, mà để mang lại điều tốt đẹp cho xã hội. Tôi hy vọng mình cũng có thể làm được điều gì đó tương tự – không nhất thiết lớn lao như họ, nhưng đủ để tạo ra giá trị thật sự.
Lưu ý: Cuộc trò chuyện này đã được biên tập để dễ theo dõi và súc tích hơn. Bạn có thể nghe toàn bộ nội dung trên các kênh chính thức của Quest Ventures:
Apple Podcast: https://shorturl.at/PzSrJ
Spotify: https://shorturl.at/7JAzz
Website: https://shorturl.at/h6gcz
EN