Theo điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không, sân bay Gia Bình (Bắc Ninh) sẽ là sân bay cấp 4C, phục vụ vùng Thủ đô và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, chia sẻ áp lực cho Nội Bài. Việc hình thành “cặp sân bay song hành” này mở ra cơ hội tái cấu trúc mạng lưới hàng không phía Bắc. Nhưng để phát huy hết vai trò, bài toán quan trọng nhất không phải ở quy mô sân bay, mà ở chiến lược kết nối hạ tầng đồng bộ ngay từ đầu.
Khoảng trống kết nối hôm nay, cơ hội ngày mai
Sân bay Long Thành dự kiến khánh thành cuối năm 2025, nhưng các phương án phân chia khai thác với sân bay Tân Sơn Nhất còn nhiều tranh cãi do giao thông kết nối, đặc biệt là kết nối giao thông công cộng, chưa sẵn sàng.
Nhằm khắc phục khoảng trống kết nối, trong đồ án Điều chỉnh Quy hoạch chung TPHCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060, enCity với vai trò là một thành viên của liên danh tư vấn đã đề xuất bổ sung đoạn nối ray tuyến Metro số 6 và tuyến đường sắt Long Thành – Thủ Thiêm, để vận hành dịch vụ tàu kết nối trực tiếp hai sân bay, tận dụng hạ tầng đường ray của 2 tuyến này. Nếu được triển khai sớm và đồng bộ, tuyến tàu kết nối hai sân bay sẽ không chỉ giúp giải quyết tình trạng quá tải giao thông mà còn đóng vai trò hạ tầng chiến lược hỗ trợ Long Thành phát huy vai trò trung tâm hàng không quốc tế.
Từ thực tiễn này có thể rút ra kinh nghiệm quan trọng cho việc phát triển sân bay Gia Bình. Theo điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn 2050, sân bay quốc tế Gia Bình được định hướng đón 50 triệu lượt khách mỗi năm, trở thành một trong hai cửa ngõ hàng không lớn nhất miền Bắc, chia sẻ áp lực với Nội Bài.
Tuy nhiên, các dự án hạ tầng lớn của vùng Thủ đô như đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, tuyến Hà Nội – Lào Cai – Hải Phòng, hay mạng lưới metro Hà Nội đến nay vẫn chưa được tích hợp kết nối hiệu quả hai sân bay quốc tế.
- Cả Nội Bài và Gia Bình đều chưa có kết nối trực tiếp với đường sắt tốc độ cao.
- Nhánh tuyến Metro quy hoạch (dự kiến) đến Gia Bình không chạy thẳng về trung tâm Hà Nội, hành khách phải chuyển tuyến hoặc đổi phương tiện.
- Hai sân bay quốc tế chỉ cách nhau chưa đầy 50 km nhưng chưa có tuyến giao thông công cộng liên thông.
Hình 1: Sơ đồ quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và cảng hàng không vùng Thủ Đô. Hai sân bay quốc tế thiếu kết nối trực tiếp bằng GTCC; sân bay Gia Bình thiếu kết nối bằng GTCC tới trung tâm Hà Nội. Nguồn: enCity tổng hợp.
Những khoảng trống kết nối này sẽ hạn chế khả năng phối hợp khai thác giữa Nội Bài và Gia Bình, đặc biệt với các chuyến bay nối chuyến, và hoạt động logistics, làm giảm năng lực cạnh tranh của toàn vùng Thủ đô.
Biến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng thành trục xương sống kết nối toàn vùng với 2 sân bay
Tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đang được chuẩn bị đầu tư theo tiêu chuẩn hiện đại, có thể trở thành xương sống kết nối cả Nội Bài và Gia Bình vào chung một mạng lưới. Từ đây, hành khách ở Phú Thọ, Bắc Ninh, Hải Phòng, thậm chí Lào Cai có thể tiếp cận hàng không quốc tế thuận tiện hơn đồng thời liên kết hai sân bay Nội Bài và Gia Bình với nhau.
Có hai phương án kỹ thuật:
- Phương án 1: Bẻ tuyến chính để đi sát sân bay. Phương án đòi hỏi điều chỉnh quy hoạch lớn, giải phóng mặt bằng phức tạp, dễ kéo dài tiến độ.
- Phương án 2: Bổ sung tuyến nhánh rẽ vào sân bay. Giữ nguyên trục chính tốc độ cao, đồng thời tách nhánh 9 km vào Nội Bài (qua Bắc Hồng, theo lộ trình Metro số 6) và 13 km vào Gia Bình (từ ga Trung Màu, theo lộ trình tuyến đường bộ cao tốc). Như vậy, tổng chiều dài nối hai sân bay là 44 km, trong đó 22 km đi chung hạ tầng đã có trong quy hoạch.
Phương án thứ hai khả thi hơn về kỹ thuật và vốn đầu tư. Theo tính toán của chuyên gia giao thông của enCity, thời gian di chuyển giữa Nội Bài và Gia Bình chỉ khoảng 30–40 phút. Ngoài ra, phương án này cho phép phân kỳ: mở nhánh Nội Bài trước, nhánh Gia Bình sau khi sân bay đi vào vận hành.
Hình 2: Đề xuất dịch vụ tàu kết nối hai sân bay Nội Bài và Gia Bình, sử dụng ray của tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Nguồn: enCity
Một trục – hai nhánh mang lợi ích toàn vùng
Chiến lược kết nối không chỉ hướng tới việc trung chuyển giữa hai sân bay, mà quan trọng hơn là đưa cả Nội Bài và Gia Bình thành các điểm nút trên cùng một mạng lưới đường sắt liên vùng. Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng chính là hành lang hạ tầng chủ chốt để gắn kết hai sân bay quốc tế với trung tâm Hà Nội và các đô thị lớn phía Bắc.
- Kết nối với các đô thị lớn phía Bắc: Khi được gắn vào trục Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, cả Nội Bài và Gia Bình sẽ trở thành những cửa ngõ hàng không liên thông trực tiếp với chuỗi đô thị đông dân và năng động nhất miền Bắc. Người dân và doanh nghiệp từ Lào Cai, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng có thể tiếp cận hàng không quốc tế nhanh chóng, thay vì phụ thuộc vào đường bộ vốn thường xuyên quá tải. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho hành khách, mà còn mở ra cơ hội phát triển logistics liên hoàn đường sắt – hàng không – cảng biển.
- Kết nối với trung tâm Hà Nội qua hub đường sắt Yên Viên: Với vai trò là ga đường sắt đầu mối phía Bắc của thủ đô, Yên Viên sẽ trở thành điểm then chốt để đưa luồng khách từ Gia Bình vào trung tâm Hà Nội. Từ Yên Viên, hành khách có thể đi thẳng vào lõi đô thị bằng Metro số 1, đồng thời liên thông với Metro số 9 và tuyến đường sắt quốc gia đi Bắc Giang, Lạng Sơn.
Hình 3: Meitetsu Line dẫn nối trực tiếp tới sân bay quốc tế Chubu Centrair tại Nagoya được thiết kế phù hợp cho hành khách đến sân bay với khu vực để hành lý và thời gian biểu đồng bộ, đảm bảo mô hình “một chạm”
Để đạt hiệu quả tối đa, cần ba yếu tố:
- Kết nối vật lý liền mạch. Kết nối vật lý liền mạch: Ga đường sắt bố trí gần nhà ga hành khách, có cầu bộ hành hoặc tuyến nội bộ; có thể thí điểm thủ tục check-in và gửi hành lý tại ga đường sắt. Mô hình này đã thành công ở Hong Kong và Kuala Lumpur.
- Đồng bộ thời gian biểu. Các ga quan trọng như Yên Viên, Bắc Hồng phải được tổ chức theo mô hình “một chạm”, bảo đảm hành khách chuyển tiếp thuận tiện giữa tàu liên vùng, tàu sân bay và metro.
- Hệ thống vé thống nhất. Một mã vé điện tử dùng cho nhiều phương tiện, kèm ứng dụng hiển thị thông tin giờ tàu và hướng dẫn chuyển tuyến.
Vì sao nên làm ngay?
- Nâng sức cạnh tranh hàng không miền Bắc: hai sân bay cùng một mạng ray, tăng sự thuận lợi đối với hành khách tức là tăng sức hấp dẫn với các hãng hàng không quốc tế
- Kích hoạt du lịch & logistics: sân bay được kết nối với cửa khẩu, đi qua danh thắng Sapa tới vịnh Hạ Long sẽ thu hút du khách quốc tế.
- Phân kỳ vốn thông minh: làm nhánh Nội Bài trước, Gia Bình sau; đầu tư vào những km “đắt giá” cho hiệu quả thấy ngay.
- Giảm tắc – giảm ô nhiễm: chuyển một phần lớn hành khách từ đường bộ sang đường sắt, giảm ách tắc trên các tuyến cao tốc chủ lực đồng thời giảm phát thải.
Kết lại
Bài toán kết nối Gia Bình với Nội Bài, nếu được giải quyết bằng một chiến lược tích hợp từ sớm, sẽ mang lại lợi ích vượt xa phạm vi một dự án cảng hàng không đơn lẻ. Đây là cơ hội để miền Bắc hình thành một mạng lưới hàng không – đường sắt – đô thị thống nhất, trong đó đường sắt kết nối giữa hai cửa ngõ quốc tế đóng vai trò hạ tầng chiến lược. Quan trọng hơn, đây là bước đi thiết thực nhằm đảm bảo tính hiệu quả cho mô hình khai thác hai sân bay đồng thời, tăng cường năng lực cạnh tranh dài hạn của logistics Việt Nam.
EN