enCity giới thiệu thành phố Hội An trên Tạp chí FuturArc

FuturArc Magazine là một tạp chí chuyên về kiến trúc xanh, phát hành hàng quý ở thị trường châu Á trong suốt 13 năm qua. Số báo Quý 3/2021 của FuturArc vừa đăng bài viết giới thiệu về đô thị của Hội An được viết bởi 2 chuyên gia của enCity là ông Nguyễn Đỗ Dũng (Đồng sáng lập, TGĐ) và cô Heather Banerd (Chuyên gia cao cấp về Thiết kế tích hợp).

Dọc bên sông Thu Bồn ở miền Trung Việt Nam, gần vịnh Cửa Đại- nơi dòng sông đổ ra biển, có một thành phố mang tính biểu tượng . Dù thời kỳ thịnh vượng của thành phố đã kết thúc cách đây hơn hai thế kỷ và dân số hiện tại chỉ khoảng 150 nghìn người, Hội An vẫn thu hút khoảng 4 triệu lượt khách du lịch đến mỗi năm với nhiều di sản văn hóa phong phú và khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp.

Du lịch có đóng góp lớn nhất trong việc phát triển kinh tế của Hội An nhưng cũng tạo ra nhiều thách thức, như việc cân bằng giữa nhu cầu phát triển kinh tế và bảo tồn di sản, đáp ứng kỳ vọng của khách du lịch đồng thời đảm bảo cuộc sống của người dân địa phương, cũng như việc bảo vệ thành phố trước những tác động của biến đổi khí hậu.

Phố cổ Hội An. Nguồn: Ivivu

Thành phố của các di sản

Vị trí đắc địa đã khiến Hội An trở thành một thương cảng quốc tế thịnh vượng của vùng Đông Nam Á trong khoảng từ thế kỷ 15 cho đến thế kỷ 19, bên cạnh đó, những di sản kiến trúc từ thời kỳ này còn được bảo tồn cho tới nay cũng góp phần khiến cho Hội An trở thành một điểm đến nổi tiếng. Thượng nguồn sông Thu Bồn là vùng đất giàu tài nguyên, với các sản vật như trầm hương, quế, ngà voi, vàng và đồng. Nhờ đó, vùng đồng bằng và hạ lưu sông trở nên nổi tiếng với các làng nghề thủ công, nhiều làng vẫn đang sản xuất những món đồ lưu niệm tinh xảo cho các cửa hàng ở Hội An ngày nay.

Bản đồ vùng châu thổ sông Thu Bồn. Nguồn: UN-Habitat

Đặc điểm địa lý cũng chính là yếu tố góp phần dẫn đến sự suy yếu của Hội An. Phù sa bồi đắp sông Thu Bồn rồi tới sông Cổ Cò, khiến cho tàu lớn không thể tiến sâu vào khu vực. Dưới tác động của những cuộc nội chiến ở thế kỷ 18 và chính sách cô lập vào thế kỷ 19, Hội An nhanh chóng mất đi vị thế của mình. Tuy nhiên, cũng nhờ sự suy yếu nhanh này mà những di sản của Hội An đã được giữ lại vẹn nguyên, và UNESCO đã công nhận nơi đây là Di sản văn hóa Thế giới vào năm 1999.

Tuy rằng phần lớn du khách lựa chọn phố cổ Hội An là điểm đến tham quan, khi nhìn vào mặt cắt đô thị từ trung tâm thành phố ra tới biển, ta có thể thấy phân vùng của 4 khu vực đáng chú ý, đó là: khu lõi đô thị di sản, các làng nghề thủ công, khu đất canh tác nông nghiệp và khu vực bờ biển.

Chính sách hạn chế phát triển trong suốt nhiều năm đã giữ lại những khu đất nông nghiệp rộng lớn với đặc trưng riêng biệt của vùng nông thôn ngoại ô, mở ra tầm nhìn tuyệt đẹp từ trung tâm thành phố. Tuy nhiên điều này đang thay đổi, khi mà sự tăng trưởng nhanh về cả kinh tế và dân số khiến thành phố đang dần chuyển đổi sang nền kinh tế dịch vụ, kèm theo đó là tình trạng ngập lụt thường xuyên và xâm nhập mặn ở các vùng trũng do biến đổi khí hậu gây ra.

Khu vực nằm ở vùng giao thoa giữa đô thị cũ và mới này đang trong quá trình chuyển mình nhanh chóng. Các làng chài nhỏ nằm xen kẽ giữa hàng loạt khu nghỉ dưỡng và khu đô thị mới được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu của lượng khách du lịch rất lớn đến với Hội An và cả những khách hàng trong nước có nhu cầu mua nhà nghỉ dưỡng tại khu vực này.

Vốn sinh thái (Ecological Capital): Động lực mới cho sự phát triển

Đại dịch toàn cầu và những trận lũ lụt nghiêm trọng năm 2020 đã khiến người dân địa phương nhận ra rằng họ không thể phụ thuộc vào du lịch và di sản mãi mãi. Doanh thu ngành du lịch năm 2020 giảm hơn 80% so với năm 2019 và buộc 90% các cửa hàng trong khu phố cổ phải đóng cửa. Tuy nhiên, điều bất ngờ là trong khoảng thời gian này, các vùng đất nông nghiệp của thành phố lại có dấu hiệu được hồi sinh. Người dân tìm kiếm những cách thức khác nhau để đảm bảo nguồn lương thực và thu nhập ổn định, du khách nội địa cũng tránh những con phố chật hẹp, đông đúc. Nhiều người trong số 11,000 người dân địa phương bị mất việc làm trong lĩnh vực du lịch đã quay trở lại với mảnh đất ruộng hoặc tàu đánh cá của họ để làm việc, tài nguyên thiên nhiên vốn có lại một lần nữa bao bọc và nuôi sống những người dân của mình. Đây có thể là một dấu hiệu cho thấy thứ tự ưu tiên phát triển của thành phố đang được thay đổi.

Trạng thái cân bằng mới

Việc bảo vệ phần rừng ngập mặn phía đông thành phố Hội An không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Việc phát triển tuyến đường cao tốc ven biển để nối Đà Nẵng với Hội An và bờ Nam sông Thu Bồn đã biến khu vực ven biển trở thành cửa ngõ của thành phố và là điểm “nóng” du lịch.

Hội An không chỉ thu hút khách du lịch, mà còn thu hút những người mua trong nước đang tìm kiếm ngôi nhà nghỉ dưỡng. Những khu đất nằm cạnh đường cao tốc tăng giá một cách nhanh chóng, các khu nghỉ dưỡng ven sông và khu đô thị mới đang dần thay thế các khu nuôi trồng thủy sản và rừng ngập mặn. Những mảnh đất này nên được quy hoạch và thiết kế một cách chỉn chu, tuy nhiên chỉ có một số dự án chú trọng đến điều này.

Khu nghỉ dưỡng sinh thái Casamia. Nguồn: Dat Phuong

Một trong những dự án tiêu biểu là khu đô thị sinh thái Casamia do các chuyên gia của enCity tham gia quy hoạch, đây là một trong số những dự án có quy mô lớn nhất nằm trên trục đường cao tốc ven biển. Khi các dự án phát triển thông thường sẽ bồi lấp để nâng cao nền và đắp đê để ngăn nước, quy hoạch tổng thể của Casamia tối ưu hóa giá trị đất bằng cách mở khu đất ra sông Cổ Cò, tạo ra cảnh quan mặt nước và công viên nội khu để mọi lô đất đều tiếp cận với không gian mở.

Dzung Do Nguyen; Heather Banerd

Người dịch: Hương Ly