Các đô thị ô nhiễm ở Việt Nam: Thị trường tiềm năng cho các nhà cung cấp giải pháp xanh

[Vietnam Insider] Hiện nay ở Việt Nam, mặc dù chính quyền các cấp, các ngành đang nỗ lực tìm kiếm những giải pháp nhằm khôi phục và bảo vệ môi trường, nhưng tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn đang diễn ra ở mức báo động dưới tác động của quá trình đô thị hóa. Trong khi đó, các nhà cung cấp giải pháp xây dựng bền vững nhận thấy rằng Việt Nam là một thị trường tiềm năng trong lĩnh vực này.

Ông Freek Crum – Chủ tịch khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của Wavin, Tập đoàn chuyên sản xuất đường ống cấp thoát nước – cho biết Việt Nam là thị trường lớn cho các nhà cung cấp các giải pháp tiên tiến trong lĩnh vực xây dựng và cơ sở hạ tầng. Tập đoàn Wavin đã có hơn 20 dự án tại Việt Nam bao gồm những công trình dân dụng và thương mại như Trụ sở Bộ Ngoại Giao tại thành phố Hồ Chính Minh (TP.HCM), Tòa nhà Quốc hội và Hội Trường Ba Đình mới tại Hà Nội. Ngài Chủ tịch đánh giá thị trường này có nhiều cơ hội mở rộng do Việt Nam đang trong quá trình nâng cao hiệu suất xây dựng và phát triển các đô thị có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mới đây, đơn vị Quản lý Quy hoạch chung thuộc Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP.HCM đã đề xuất phương án cải tạo hành lang sông Sài Gòn. Hệ thống sông rạch tại TP.HCM đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển đô thị của thành phố. Tuy nhiên, sông Sài Gòn đang  phải đối mặt với các vấn đề như ô nhiễm, xâm nhập mặn, xói mòn bờ sông và lũ lụt. Bên cạnh đó, tình trạng lấn chiếm trái phép ở thượng nguồn và khai thác cát trái quy định gây ra hiện tượng bê tông hóa ở hai bên bờ sông. Vì vậy, đơn vị đề xuất xây dựng một không gian thân thiện với môi trường nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống lũ lụt, sạt lở đất.

Quá trình đô thị hóa dẫn đến suy thoái môi trường cũng được xem là một cơ hội cho những nhà cung cấp giải pháp xây dựng bền vững. Tại các khu đô thị Việt Nam hiện nay, chất lượng môi trường đất đang có xu hướng bị ô nhiễm do chịu tác động từ các chất thải của hoạt động công nghiệp, xây dựng, sinh hoạt và các bãi chôn lấp rác thải xử trực tiếp nguồn nước thải vào trong lòng đất. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, nước thải ở nhiều đô thị không được xử lý mà được thải trực tiếp ra môi trường, đặc biệt là ở các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM. Chính vì vậy, nhu cầu cải thiện chất lượng môi trường sống và hệ sinh thái tự nhiên ngày càng cao.

Việc cải thiện môi trường sống còn giúp các đô thị thu hút vốn đầu tư và phát triển kinh tế. Ông Romil Sheth, Chủ trì Thiết kế dự án Quy hoạch Khu đô thị Sáng tạo Tương tác cao TP.HCM (HIID), cho biết: “TP.HCM có tiềm năng mở rộng theo Mô hình Ba nhà (The Triple Helix), tập trung vào mối quan hệ giữa Nhà trường (academia), Nhà nước (government) và Nhà doanh nghiệp (industry), nhằm đẩy mạnh sự tham gia trực tiếp của cộng đồng vào các hoạt động đổi mới của đô thị, đồng thời đảm bảo khả năng phục hồi cho môi trường và hệ sinh thái”.

Theo đó, dự án HIID tập trung giải quyết những vấn đề về ngập úng tại các khu vực ở Quận 9 như Đại học Quốc gia TP.HCM, Trung tâm Công nghệ Tài chính Thủ Thiêm, Trung tâm Thể thao và Sức khỏe Rạch Chiếc và Trung tâm Công nghệ Sinh thái Tam Đa. Ông Nguyễn Đỗ Dũng, Tổng Giám đốc enCity và Giám đốc Dự án HIID, chia sẻ: “Một khu đô thị thành công cần có một vị trí thuận lợi, đảm bảo kết nối giao thông với các vùng lân cận. Ngoài ra, khu đô thị đó còn cần một môi trường sống hấp dẫn với đầy đủ tiện nghi, dịch vụ và không gian xanh, đáp ứng và phục vụ nhu cầu của mọi tầng lớp dân cư”.

Theo Ông Freek, việc xây dựng các công trình thương mại, công nghiệp và dân dụng ở Việt Nam cần gắn liền với các giải pháp bền vững về xử lý và cấp thoát nước. Sự gia tăng dân số ở các đô thị lớn dẫn đến những thách thức xung quanh vấn đề về vệ sinh, cấp thoát nước, đô thị hóa và tính bền vững của đô thị, đặc biệt trong thời gian đại dịch đang diễn ra. Chính phủ đã có những chính sách trong chương trình nghị sự quốc gia về việc đảm bảo tính bền vững của đô thị, cam kết tăng gấp đôi việc sử dụng năng lượng tái tạo và cắt giảm lượng khí thải CO2 xuống 15% trước năm 2030. Cho đến nay, mặc dù đã có những sáng kiến được đưa ra, tình trạng ô nhiễm tiếng ồn vẫn luôn là một vấn đề nghiêm trọng đối với dân cư sống tại các đô thị lớn ở Việt Nam.

Theo báo cáo của Liên hợp Quốc (LHQ), dân số tại 6 thành phố lớn nhất Việt Nam được dự đoán sẽ tăng trưởng mạnh trong 10 năm tới. Cụ thể, dân số TP.HCM được dự đoán sẽ đạt mức 11,1 triệu người, trong khi số dân ở Hà Nội được dự đoán sẽ tăng thêm 6,4 triệu người trước năm 2030. Chính phủ đang nỗ lực nhằm đáp ứng nhu cầu về nhà ở trước sức ép của quá trình đô thị hóa và sự tăng trưởng của tầng lớp trung lưu, những người có nhu cầu cao về nhà ở. Trong bối cảnh TP.HCM đang tập trung pháp triển một khu đô thị thông minh và sáng tạo, sự gia tăng dân số tại các đô thị cũng được dự đoán sẽ đi kèm với sự phát triển của các ngành trong lĩnh vực xây dựng và môi trường. Theo ước tính, những yếu tố trên đã tác động đến ngành công nghiệp và xây dựng của cả nước với mức tăng trưởng 6,3% trong Quý 1 năm 2021.

Tuy nhiên, vật liệu xây dựng xanh không thực sự phổ biến ở Việt Nam. Theo thống kê của Chương trình Phát triển của LHQ (UNDP), Việt Nam chỉ có 155 dự án được cấp chứng chỉ công trình xanh, thấp hơn rất nhiều so với các nước trong cùng khu vực. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, một số các nhà cung cấp giải pháp xây dựng tiên tiến đã tham gia vào thị trường Việt Nam, nhưng rất ít các sản phẩm mới được sử dụng rộng rãi. Các nhà thầu phải bỏ nhiều chi phí để nghiên cứ và đưa sản phẩm mới ra thị trường, nhưng người sử dụng chỉ có thể công nhận chất lượng sản phẩm sau một quá trình dài sử dụng. Ngoài ra, các kỹ sư, nhà thầu và nhà cung cấp còn phải đối mặt với những rủi ro về trách nhiệm pháp lý khi họ đề xuất sử dụng một loại vật liệu mới.

Không chỉ ở thị trường Việt Nam, nhu cầu sử dụng các giải pháp xây dựng xanh cũng đang tăng cao trên thế giới. Theo trang Constructive Dive, 71% các nhà thầu được khảo sát đã phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguyên vật liệu ít nhất một lần. Chính vì vậy, trang Greenbiz cho rằng chính phủ và công ty tư nhân đều có trách nhiệm cung cấp những giải phát xanh tốt nhất, hướng tới sự phát triển bền vững cho các đô thị.

Hương Ly (Dịch)